1.
در آغاز ورود به اندونزی، مرا به اتاقی بردند که متوجه شدم قرار است یک نیم‌چه بازجویی‌ای شوم که آیا برای مهاجرت غیر قانونی به استرالیا به اندونزی آمده‌ام یا نه. خدا را شکر که هم چنین انگیزه‌ای داشتم و هم توانستم با این زبان الکن به پلیس فرودگاه بقبولانم که چنین قصدی ندارم. ولی یک زوج جوان که نه کسی را در اندونزی داشتند و نه زبان انگلیسی بلد بودند، به مشکل خورده بودند.

2.
در دهلی، دوستان هندی مدام به ما تاکید می‌کردند که تنها در سطح شهر قدم نزنیم. هندی‌ها بعد از اقدامات ترورسیتی علیه سفارت رژیم صهیونیستی، ظاهرا روی ایرانی‌ها حساس شده‌اند. جای جای شهر هم کیسه‌های شن روی هم چیده بودند که به تنهای چیزی که شبیه بودند، سنگرهای موقت بودند. ما هم با کمی استرس‌چه دو بار در شهر چرخیدیم. خدا را شکر اتفاقی رخ نداد.

3.
در فرودگاه دوحه، کم‌تر چهره‌ای را می‌شد شاد دید. کسی از بازگشت به میهن خوش‌حال به نظر نمی‌رسید. در فرودگاه امام خمینی هم وقتی هواپیما نشست، ولوله‌ای در هواپیما بود. جز معدودی خانم‌ها، بقیه مشغول تغییر پوشش بودند.
در ابتدای ورود به میهن عزیز، مامور چک وسایل، به مامور دیگری اشاره که «وسایل این رو بگرد». پرسید چه داری؟ گفتم از هم‌کارتان بپرسید که چه دیده است. الکی با وسایل من بازی بازی کرد و گفت برو. محتویات بسیاری از ایرانی‌های هم‌سفر من مورد بازرسی قرار گرفت.

4.
نه بازجویی جاکارتا، نه فضای امنیتی دهلی بلکه یک «هم‌وطن» مرا تحقیر کرد.

برچسب‌ها: سفر, ایران, اندونزی, هندوستان

هفته‌های گذشته، موفقیت فیلم جدایی نادر از سیمین در گلدن گلوب و نامزد شدن این فیلم در دو بخش اسکار از یک سو تبریکات بسیاری را برای اصغر فرهادی به همراه داشت و از سوی دیگر بسیاری را به موضع‌گیری علیه فیلم وادار کرد. شاید بتوان مهم‌ترین ایراداتی که به فیلم گرفته می‌شود را دو چیز عنوان کرد: یکی اینکه این فیلم ایرانیان را دروغ‌گو معرفی می‌کند و دیگر این که این فیلم به تبلیغ مهاجرت می‌پردازد.
این فیلم روایت آدم‌هایی است که هرچند هیچ یک کاملا مقصر نیستند، ولی درگیر مساله‌ای شده‌اند که هر کسی سهمی در آن دارد. هر یک دلایلی برای کار خود دارند و هیچ شخصیتی مطلقا خوب یا مطلقا بد نیست.
اما وجه کلیدی و اساسی فیلم، نه در داستان بلکه در ذهن مخاطب شکل می‌گیرید. اگر بیننده، فیلم را خنثی دنبال کند، چیزی دریافت نمی‌کند جز روایت بی سر و ته زندگی یک مشت آدم دروغ‌گو یا پنهان‌کار. ولی ببننده‌ای که وارد فیلم می‌شود، با یک سری شخصیت خاکستری مواجه می‌شود. شخصیت‌هایی که بیننده احساس می‌کند ممکن است جای هر یک از آن‌ها قرار بگیرد و مجبور به انتخاب میان بیان حقیقت، یا پنهان‌کاری یا حتی دروغ‌گویی شود.

اساسا حرف آن دسته منتقدانی را که «جدایی نادر از سیمین» را مبلغ مهاجرت می‌دانند نمی‌فهمم. آیا اگر شخصیت‌های فیلم، غیر ایرانی بودند، باز هم همین حس سیاه‌نمایی را می‌شد در آن دید؟ آیا باز هم تبلیغ مهاجرت بود؟
تصور نمی‌کنم که اگر از سطح فیلم عبور کنیم و وارد آن شویم، چیزی جز یک آینه در مقابل خود ببینیم که بیش از هر چیز، رفتار خود ما را به ما یادآوری می‌کند. فیلم ما را در کشاکش رفتارهایی قرار می‌دهد که همه‌ی مردم در سراسر جهان با آن‌ها درگیر هستند. همین موضوع است که باعث می‌شود مخاطبان فیلم، محدود به مرزهای جغرافیایی و فرهنگی ایران نباشد.

برچسب‌ها: جدایی نادر از سیمین, سینما

سال گذشته در چنین روزهایی، ‌نخستین کاروان آسیایی شکست حصر غزه حرکت خودش رو از هند آغاز کرد. کاروانی که شاید بتوان گفت یکی از مهم‌ترین روی‌دادهای دهه‌ی سوم زندگی من بوده است. در یک سال گذشته نه فرصت مناسبی پیدا کردم و نه مناسبت خوبی که درباره‌ی این کاروان بنویسم. اما امروز و در نخستین سال‌گرد فرصتی دست داده که چند خطی بنویسم.


همراهی من با کاروان به واسطه‌ی حضور سعید فرجی (عکاس و مستندساز) در کاروان بود. بنا بود من به عنوان دستیار، برای تهیه‌ی فیلمی مستند-گزارشی همراه کاروان باشم.

خیلی خلاصه بگویم: نخستین کاروان آسیایی شکست حصر غزه، کاروانی زمین متشکل از ...

ادامه این مطلب


برچسب‌ها: نخستین کاروان آسیایی شکست حصر غزه

دومین مورد جالب برای من، زبان بود. منظورم میزان بالای واژه‌های مشترک نیست. از شادی (عروسی) بگیر تا گردن و شلوار در میان دوستان هندی رایج بود. ولی این برایم جالب بود که چرا این کشور غنی با این فرهنگی کهن که حتی ریشه‌ی بسیاری از واژگان فارسی، ریشه در زبان باستانی‌شان (سانسکریت) دارد، این‌گونه به زبان بی توجه هستند. شاید روزهای اول شنیدن واژه‌های مشترک برایم شگفت‌انگیز بود، ولی به مرور این شگفتی جایش را به تاسف داد.
تا جایی که من متوجه شدم، هندی‌ها یک واژه را می‌گیرند و آن را در همان کاربرد به کار می‌گیرند. آشناترین واژه، «شادی» است. واژه‌ای که در هندوستان به معنای «عروسی» است. من از دوستان هندی‌ام خواستم ترکیب‌هایی را نام ببرند که یک واژه‌ی فارسی را گرفته باشند و از آن واژه‌ای جدید ساخته باشند. جوابی نگرفتم.
مشکل این نوع مواجهه در کشمیر خود را بیش‌تر نشان می‌دهد. جایی که روی اتوبوس‌ها به خط فارسی می‌نویسند: «وسترن ایریا ترنسپورتیشن». این گونه موارد را حتی روی درب یک مدرسه متوسطه‌ی دخترانه و پسرانه دولتی هم می‌شد دید. یک جمله‌ی طولانی با خط فارسی و واژگان انگلیسی.
بعد از دیدن این موارد، واقعا احساس غرور می‌کنم که با تمام حملات وحشیانه و ویران‌گری که در طول تاریخ بر ما تحمیل شده است، زبان‌مان هنوز فارسی است. ما بسیاری از واژگان عربی را، نه در کاربر صرف، بلکه در معنا وارد کرده و استفاده می‌کنیم.

نوروز امسال اولین نوروزی بود که ایران نبودم. از 25 اسفند به مدت یک ماه هند بودم. و روزهای اول عید رو در دهلی سپری کردم. خوب ایرانی‌هایی که در هند هستند معمولا زرتشتی‌اند و بیش‌ترشان در پونا (در نزدیکی بمبئی) زندگی می‌کنند. ولی تلاش کردم کسانی را پیدا کنم که مراسم نوروز را به طور عمومی جشن بگیرند و من هم شریک جشن‌شان شوم. هر چه باشد نوروز میراثی است که از ایران پیش از اسلام به ما ارث رسیده است و زرتشتیان صاحبان اصلی آن هستند. ولی آن‌طور که متوجه شدم، بیش‌تر ایرانی‌های ساکن هند در خانه‌هاشان یا نهایتا در جمع‌های محدود خانوادگی نوروز را جشن می‌گیرند.
اینجا بود که برای اولین بار متوجه این اشکال شدم که واقعا چرا نوروز را در خانه‌هامان جشن می‌گیریم؟ قطعا این موضوع ربطی به اصل نوروز ندارد. چرا که ایرانیان پیش از اسلام، منتظر بهانه بودند تا جشن بگیرند. چرا این روی‌داد که می‌تواند به زیباترین شیوه‌ها در تبدیل به یک جشن‌واره باشکوه شود این‌گونه در پس‌توی خانه‌ها برگزار می‌شود؟
در هندوستان جشنی برگزار می‌شود به نام Holi. جشنی که شهرت جهانی دارد و در آن روز مردم روی هم رنگ می‌پاشند. اتفاقا این جشن هم به بهانه‌ي آمدن بهار است و در نزدیکی سال نو شمسی برگزار می‌شود. واقعا نوروز ایرانی، کم‌تر از Holi است؟

Golibar عنوان مجموعه عکسی است که طی سفرم به هندوستان تهیه شده است. عکس‌ها را می‌توانید در صفحه‌ی فیس‌بوکم ببینید.

مطلبی در این چند روز نقل محافل اجتماعی مجازی شده است: فیس‌بوک ابزار جاسوسی سیا است.
اگر کسی کم‌ترین آشنایی با این شبکه و در کل فضای سایبری داشته باشد، به آسانی در می‌یابد که این فضا چه پتانسیلی برای جمع‌آوری اطلاعات دارد. در دم دستی‌ترین نمونه، شرکتی مثل گوگل، به راحتی می‌تواند با شناسایی سلایق و علاقه‌مندی‌های مردم نواحی گوناگون، می‌تواند نتایج به‌تری را در جست‌وجوها به مخاطب بدهد. همین اطلاعات می‌تواند به شرکت‌های تجاری فروخته شود. و می‌تواند مورد استفاده تحلیل‌گران اجتماعی قرار گیرد. مسلما دست‌گاه‌های امنیتی هم از این توان گسترده غافل نیستند.


با در نظر گرفتن این موضوع، تصور پتانسیلی که شبکه‌ی فیس‌بوک برای جمع‌آوری اطلاعات دارد، بی‌شک آدمی را شگفت‌زده می‌کند. زندگی مجازی میلیون‌ها کاربر اینترنت، در فیس‌بوک معنا پیدا می‌کند. از مراودات میان دوستان گرفته تا انتشار عکس‌ها و فیلم‌هایی که به نوعی نمایان‌گر زندگی آن‌ها در دنیای واقعی است. سر زدن افراد به صفحه‌های مورد علاقه‌شان، لایک‌کردن مطالبی که می‌پسندند، به اشتراک گذاشتن مطالب جالبی که در اینترنت می‌بینند و ده‌ها کار دیگری که همه روزه اعضای این شبکه انجام می‌دهند تقریبا نمای کاملی از افراد و بافت اجتماعی کشورها به دست می‌دهد.
مسلما ساده‌انگارانه خواهد بود اگر بپذیریم که مدیران فیس‌بوک به این نکته توجه نمی‌کنند. لذا وقتی کسی در این فضا فعالیت می‌کند، حتما باید به این نکته توجه داشته باشد که ممکن است روزی همین اطلاعات تبدیل به ابزاری بر علیه او شوند. ولی هدف من در این مطلب نگاه امنیتی به فیس‌بوک نیست.
از زمانی که فیس‌بوک پا به عرصه گذاشت و نقشی که در آشکارا در سازمان‌دهی اعتراضات مردمی، ابتدا در ایران و بعد از انتخابات بحث‌برانگیز ریاست جمهوری، و سپس در مصر و سایر کشورهای عربی ایفا کرد، بسیاری از نیروهایی که موقعیت‌شان به واسطه‌ی این اعتراضات به خطر می‌افتاد شروع کردند ساختن فیلم و انتشار مطالب در جهت نمایش یک تصویر خطرناک و امنیتی از این سایت. امری که البته میسر نبود و در عمل می‌بینیم که روز به روز به کاربران این سایت افزوده می‌شوند. افزون بر این در ایران سایت مشابهی تلاش می‌کند این پتانسیل را در جهت منافع حکومت به کار گیرد.
و اما اصل مطلب این‌که، من نه تنها با شنیدن این که فیس‌بوک ابزار جاسوسی سیا است شکه نمی‌شوم، بلکه این موضوع تاثیری بر روی‌کرد من نسبت به این سایت ندارد. کسی مرا به اجبار به این سایت نکشانده. من با اختیار و آزادی کامل، و بر اساس نیازی که احساس کرده‌ام و فیس‌بوک به به‌ترین شکل ممکن آن نیاز با رفع می‌کند، عضو این سایت شده‌ام. من می‌دانم که نه‌تنها مدیران فیس‌بوک بلکه دوستان من هم می‌توانند با پی‌گیری عمل‌کرد من در فیس‌بوک، اطلاعات زیادی در مورد من کسب کنند. ولی باز هم با رضایت کامل در فیس‌بوک عضو هستم و در آینده‌ی نزدیک هم تصمیمی برای ترک آن ندارم.
فیس‌بوک خدمات زیادی به من ارائه می‌کند. و البته اطلاعات احتمالا ارزش‌مندی هم از من کسب‌می‌کند که با استفاده از برخی از آن‌ها، خدماتش را به من سامان‌دهی می‌کند. حتی فیس‌بوک می‌تواند تاثیراتی هم بر من بگذارد. با همه‌ی این اوصاف، همچنان عضو فیس‌بوک هستم.
روی صحبت من با آن کسانی است که دو سال پیش، کمر همت بر ترساندن ملت از فیس‌بوک داشته‌اند و امروز ازآن کپی می‌کنند. کسانی که امروز در فیس‌بوک عضو می‌شوند که جو سازی کنند. کسانی عضو می‌شوند که با سرک کشیدن به نمایه یا همان پروفایل دیگران، دوستانه! جاسوسی کنند.
اگر این استفاده‌ی فیس‌بوک از اطلاعات کاربران (می‌گیم جاسوسی) را به کولی دادن ما کاربران به سیستم‌های اطلاعاتی تعبیر کنیم، فیس‌بوک از من کولی می‌گیرد، و در عین حال خدماتی هم به من می‌دهد که ارزش این کولی دادن را داشته باشد. ولی در جامعه‌ی ما، حضرات پیوند خورده با قدرت، کولی زوری می‌گیرند و آخر سر هم با یک اوردنگی طرف رو راهی می‌کنند.
من ترجیح می‌دهم در فیس‌بوک (ابزار جاسوسی سیا) فعالیت کنم. ولی حتی سرکی هم به فالس‌نیوز نکشم که مبادا خیال کنند مخاطب دارند.